[Series. Cuối] Sự thật ẩn sau sự “lan tỏa yêu thương” từ trái tim một Yogi

Chào mừng bạn đến với P20, phần cuối cùng của series “Sự thật ẩn sau…”, một hành trình khám phá sâu sắc và đầy ý nghĩa về những chiều sâu đích thực của Yoga. Xuyên suốt 19 phần vừa qua, chúng ta đã cùng nhau vén màn những hiểu lầm phổ biến và đi sâu vào bản chất của các khía cạnh quan trọng như “tìm kiếm bản thân“, “bình yên nội tại”, “hòa mình vào vũ trụ“, “niềm hạnh phúc”, và gần đây nhất là “chấp nhận bản thân”. Mỗi phần đều là một mảnh ghép quý giá, giúp bạn có cái nhìn toàn diện và chân thực hơn về Yoga, không chỉ là một chuỗi các tư thế thể chất mà còn là một con đường triết lý sâu sắc để thấu hiểu chính mình và cuộc sống.

Mục tiêu chung của series này luôn là giúp bạn nhận ra rằng Yoga là một công cụ mạnh mẽ, hướng tới sự phát triển toàn diện và một cuộc sống hạnh phúc bền vững từ bên trong. Chúng ta đã cùng nhau vượt qua những định kiến, khám phá những chân lý ẩn sâu, và nhận ra rằng Yoga không phải là điều gì đó xa vời, mà là một phần thiết yếu để sống một cuộc đời trọn vẹn và ý nghĩa.

Trong phần cuối cùng này, chúng ta sẽ tập trung vào một khía cạnh cao cả và đẹp đẽ nhất của hành trình Yoga: sự “lan tỏa yêu thương” từ trái tim một Yogi. Đây là một hình ảnh thường được lãng mạn hóa, gắn liền với sự bao dung và lòng trắc ẩn, nhưng cũng dễ bị hiểu lầm là sự yếu đuối, thiếu thực tế, hoặc chỉ dành cho những người “thánh thiện” đã đạt đến trình độ cao.

Liệu tình yêu thương này có phải là một cảm xúc hời hợt, nhất thời, hay là một trạng thái ý thức sâu sắc, một sức mạnh nội tại có khả năng chuyển hóa không chỉ bản thân mà còn cả thế giới xung quanh? P20 sẽ đi sâu khám phá sự thật đằng sau quan niệm này, tổng kết lại toàn bộ hành trình mà chúng ta đã đi qua, và hướng dẫn cách nuôi dưỡng, lan tỏa tình yêu thương đích thực như một kết quả tự nhiên và đỉnh cao của việc thực hành Yoga.

Hiểu lầm phổ biến về sự “Lan tỏa yêu thương” trong Yoga

Khái niệm “lan tỏa yêu thương” trong Yoga thường được diễn giải một cách đơn giản hoặc lãng mạn hóa, dẫn đến những hiểu lầm có thể cản trở chúng ta thực hành và trải nghiệm trọn vẹn sức mạnh của nó. Để thực sự mở rộng trái tim, chúng ta cần làm rõ những quan niệm sai lệch này:

Yêu thương là sự yếu đuối, thiếu thực tế

Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng việc “lan tỏa yêu thương” đồng nghĩa với việc trở nên mềm yếu, dễ bị tổn thương, hoặc thiếu khả năng tự bảo vệ. Trong một xã hội đề cao sự cạnh tranh, lý trí và đôi khi là sự cứng rắn, nhiều người tin rằng tình yêu thương là một cảm xúc “ngây thơ”, khiến họ dễ bị lợi dụng, bị chèn ép, hoặc không thể thành công trong cuộc sống.

Ví dụ, họ có thể nghĩ rằng một người luôn yêu thương sẽ không thể đưa ra những quyết định khó khăn, không thể đối mặt với xung đột, hoặc không thể bảo vệ quyền lợi của mình. Tuy nhiên, triết lý Yoga khẳng định điều ngược lại: tình yêu thương đích thực không phải là sự yếu đuối mà là một sức mạnh nội tại vô song. Nó đòi hỏi lòng dũng cảm để mở lòng, sự kiên nhẫn để thấu hiểu, và trí tuệ để hành động một cách từ bi nhưng vẫn kiên định.

Yêu thương chỉ dành cho những người “thánh thiện” hoặc “đã giác ngộ”

Một hiểu lầm khác là khả năng lan tỏa yêu thương là đặc quyền của những bậc thầy tâm linh, những Yogi đã đạt đến trình độ cao trong thực hành, hoặc những người đã “giác ngộ” hoàn toàn. Điều này khiến nhiều người bình thường cảm thấy rằng tình yêu thương vô điều kiện là một mục tiêu xa vời, không thể đạt được trong cuộc sống hàng ngày với những bộn bề, lo toan và cảm xúc phức tạp. Họ có thể tự nhủ: “Tôi chưa đủ tốt để yêu thương như vậy,” hoặc “Điều đó chỉ dành cho các vị sư trong chùa.” Tuy nhiên, Yoga dạy rằng hạt giống của tình yêu thương (Metta) và lòng trắc ẩn (Karuna^*) có sẵn trong mỗi chúng ta. Nó không phải là một đặc ân dành cho số ít, mà là một phẩm chất tiềm ẩn chờ được nuôi dưỡng và phát triển thông qua thực hành có ý thức, từng chút một, ngay trong những tình huống đời thường nhất.

Yêu thương là cảm xúc hời hợt, chỉ dành cho những người thân quen

Nhiều người thường đồng nhất “yêu thương” với những cảm xúc nồng nhiệt, lãng mạn, hoặc chỉ giới hạn trong vòng tròn gia đình, bạn bè thân thiết. Họ nghĩ rằng tình yêu thương không thể mở rộng ra với người lạ, người khó ưa, những người đã làm tổn thương mình, hoặc thậm chí là những người có quan điểm khác biệt.

Quan niệm này khiến chúng ta dựng lên những rào cản vô hình, hạn chế khả năng kết nối và thấu hiểu. Tuy nhiên, tình yêu thương trong Yoga rộng lớn và vô điều kiện hơn nhiều. Nó không phải là một cảm xúc bộc phát nhất thời mà là một trạng thái tâm trí được nuôi dưỡng, một sự sẵn lòng mở lòng và mong muốn hạnh phúc cho tất cả chúng sinh, vượt qua mọi ranh giới của sự quen thuộc, định kiến hay sự khác biệt.

Sự thật ẩn sau sự “Lan tỏa yêu thương” theo Triết lý Yoga

Để thực sự thấu hiểu ý nghĩa chân thực của sự “lan tỏa yêu thương” từ trái tim một Yogi, chúng ta cần đi sâu vào triết lý Yoga, nơi tình yêu thương được xem là một bản chất cốt lõi và một sức mạnh chuyển hóa:

Yêu thương là bản chất của Bản ngã chân thật (Atman) và Bản thể vũ trụ (Brahman)

Trong triết lý Yoga, đặc biệt là các trường phái Vedanta, tình yêu thương không phải là một cảm xúc phát sinh từ bên ngoài hay bị điều kiện hóa bởi các yếu tố bên ngoài. Thay vào đó, nó được coi là bản chất vốn có của Atman^* (Bản ngã chân thật, linh hồn bất diệt) trong mỗi chúng ta và của Brahman^* (Bản thể vũ trụ, sự tồn tại tối cao). Khi chúng ta thực hành Yoga và dần gỡ bỏ những lớp màn che phủ của cái tôi hữu hạn (Ego), chúng ta kết nối sâu sắc với Bản ngã chân thật của mình.

Từ sự kết nối này, chúng ta tự nhiên trải nghiệm và lan tỏa tình yêu thương vô điều kiện, bởi vì đó chính là bản chất thuần khiết nhất của sự tồn tại. Tình yêu thương không phải là thứ chúng ta “tạo ra”, mà là thứ chúng ta “khai mở” từ bên trong. Nó là sợi dây liên kết vạn vật, là nền tảng của sự thống nhất và “hòa mình vào vũ trụ” mà chúng ta đã khám phá ở P16, khi nhận ra rằng mọi thứ đều là một phần của tổng thể duy nhất.

Yêu thương là Metta (Từ bi) và Karuna (Lòng trắc ẩn)

Trong Yoga và đặc biệt là trong triết lý Phật giáo (có ảnh hưởng sâu sắc đến các thực hành tâm linh trong Yoga), tình yêu thương được biểu hiện qua hai khái niệm quan trọng, thường được nuôi dưỡng thông qua thực hành thiền định và chánh niệm:

• Metta (Lòng từ bi): Đây là lòng yêu thương không điều kiện, một mong muốn chân thành về hạnh phúc và sự an lạc cho tất cả chúng sinh, không phân biệt bạn hay thù, quen hay lạ. Metta là một trạng thái tâm trí rộng lớn, không giới hạn, không bám chấp, luôn hướng về sự tốt đẹp cho mọi loài.
• Karuna (Lòng trắc ẩn): Karuna là sự cảm thông sâu sắc với nỗi đau khổ của người khác và một mong muốn mạnh mẽ để giải thoát chúng sinh khỏi khổ đau. Lòng trắc ẩn thúc đẩy chúng ta hành động để giảm bớt sự đau khổ, không chỉ bằng suy nghĩ mà còn bằng hành động cụ thể.

Đây là những trạng thái tâm trí được nuôi dưỡng một cách có ý thức, thông qua việc thực hành đều đặn, chứ không phải là cảm xúc nhất thời hay bộc phát. Chúng là những phẩm chất bền vững của trái tim, được phát triển dần dần trên con đường Yoga.

ĐỌC THÊM: MAITRI, KARUNA, MUDITA, UPEKSHA: TỨ VÔ LƯỢNG TÂM – NUÔI DƯỠNG LÒNG TỪ BI

Yêu thương là sự xóa bỏ ranh giới “tôi” và “người khác”

Khi trái tim được mở rộng thông qua thực hành Yoga, chúng ta bắt đầu nhận ra sự đồng nhất sâu sắc với vạn vật. Cái tôi hữu hạn (Ego) với những định kiến, sự phân biệt và ranh giới “tôi” và “người khác” dần mờ đi. Đây là sự vượt qua ảo tưởng về sự tách biệt mà chúng ta đã thảo luận trong các phần trước (liên kết với P15 – tìm kiếm bản thân, P16 – hòa mình vào vũ trụ, P19 – chấp nhận bản thân). Tình yêu thương đích thực là khi chúng ta có thể thấy mình trong người khác và người khác trong mình, nhận ra rằng chúng ta đều là một phần của tổng thể duy nhất, được kết nối bởi cùng một nguồn năng lượng sống. Sự nhận thức này phá vỡ mọi rào cản, cho phép tình yêu thương chảy tự do và không bị giới hạn.

Yêu thương là sức mạnh chuyển hóa và chữa lành

Trái ngược với hiểu lầm về sự yếu đuối, yêu thương trong Yoga là một sức mạnh nội tại vô cùng mạnh mẽ. Nó có khả năng chuyển hóa những cảm xúc tiêu cực như giận dữ, sợ hãi, ghen tị, oán hận thành sự bình an, thấu hiểu và lòng bao dung. Khi chúng ta chọn yêu thương, chúng ta không chỉ giải phóng bản thân khỏi gánh nặng của những cảm xúc độc hại mà còn tạo ra một không gian cho sự chữa lành. Tình yêu thương có khả năng chữa lành những vết thương lòng, phá vỡ những rào cản trong các mối quan hệ, và xây dựng những kết nối sâu sắc, bền vững. Đây là đỉnh cao của quá trình chấp nhận bản thân (P19) và tìm thấy hạnh phúc bền vững (P17), bởi vì chỉ khi chúng ta yêu thương và chấp nhận chính mình, chúng ta mới có thể thực sự yêu thương và chữa lành cho người khác.

Làm thế nào để “Lan tỏa yêu thương” từ trái tim một Yogi?

Để nuôi dưỡng và lan tỏa tình yêu thương đích thực từ trái tim, một Yogi cần thực hành một cách có ý thức và kiên trì, tích hợp các nguyên tắc và kỹ thuật của Yoga vào mọi khía cạnh của đời sống. Đây là một quá trình liên tục của sự mở rộng trái tim và tâm hồn:

Thực hành Thiền Metta (Loving-Kindness Meditation)

Đây là một trong những phương pháp hiệu quả và trực tiếp nhất để nuôi dưỡng và lan tỏa tình yêu thương vô điều kiện. Thiền Metta không chỉ là một kỹ thuật thư giãn mà là một bài tập tinh thần để mở rộng trái tim. Hướng dẫn cơ bản về thiền Metta bao gồm các bước sau:

• Bắt đầu với chính bản thân: Bạn bắt đầu bằng cách hướng lòng từ bi và những lời chúc tốt đẹp đến chính mình. Ví dụ, bạn có thể lặp lại trong tâm trí: “Mong tôi được an lạc, hạnh phúc, bình an, không gặp nguy hiểm, được giải thoát khỏi mọi khổ đau.” Bước này cực kỳ quan trọng vì để yêu thương người khác, bạn phải học cách yêu thương và chấp nhận chính mình trước tiên (liên kết với P19 về chấp nhận bản thân).
• Mở rộng đến người thân yêu: Sau khi cảm nhận được Metta cho bản thân, bạn dần mở rộng lòng từ bi đến những người thân yêu (gia đình, bạn bè).
• Mở rộng đến người trung lập: Tiếp theo, bạn hướng Metta đến những người mà bạn không có cảm xúc đặc biệt (người quen, hàng xóm).
• Mở rộng đến người khó ưa (thậm chí là kẻ thù): Đây là bước thử thách nhưng mang lại sự giải thoát lớn lao. Bạn cố gắng hướng lòng từ bi đến cả những người đã làm tổn thương bạn hoặc bạn có mâu thuẫn. Điều này không có nghĩa là bạn dung túng cho hành vi của họ, mà là bạn giải phóng chính mình khỏi gánh nặng của sự oán giận và thù hận.
• Mở rộng đến tất cả chúng sinh: Cuối cùng, bạn mở rộng lòng từ bi đến tất cả chúng sinh trong vũ trụ, không phân biệt, không giới hạn. Bạn có thể sử dụng các câu thần chú (mantra^*) hoặc hình dung ánh sáng yêu thương lan tỏa từ trái tim mình để nuôi dưỡng cảm xúc yêu thương và từ bi.

Thực hành Karma Yoga (Yoga của hành động vị tha)

Karma Yoga là con đường của hành động. Nó dạy chúng ta thực hiện mọi hành động với tinh thần phục vụ người khác, mà không bám chấp vào kết quả hay mong cầu sự đền đáp, công nhận. Mỗi hành động vị tha, dù lớn hay nhỏ – từ việc giúp đỡ một người lạ, lắng nghe một người bạn, đến việc đóng góp cho cộng đồng – đều là một biểu hiện chân thật của tình yêu thương. Đây là cách sống hài hòa với Dharma^* (đạo lý và bổn phận) mà chúng ta đã khám phá ở P17, biến cuộc sống hàng ngày thành một thực hành tâm linh, nơi tình yêu thương được thể hiện qua từng hành động cụ thể.

Thực hành Yama và Niyama (Đạo đức và Kỷ luật)

Các nguyên tắc đạo đức xã hội (Yama^*) và kỷ luật cá nhân (Niyama^*) trong Tám Chi của Yoga là nền tảng vững chắc để xây dựng một trái tim yêu thương. Chúng giúp thanh lọc tâm trí và hành vi, tạo ra một môi trường nội tại và bên ngoài thuận lợi cho tình yêu thương phát triển:

• Ahimsa^* (Bất bạo động): Đây là nguyên tắc cốt lõi của tình yêu thương. Ahimsa không chỉ là không gây hại cho bất kỳ sinh linh nào bằng lời nói, hành động hay suy nghĩ, mà còn là nuôi dưỡng lòng tử tế và sự tôn trọng đối với tất cả. Nó bắt đầu từ việc không tự gây hại cho bản thân bằng những suy nghĩ tiêu cực hay hành vi thiếu lành mạnh (liên kết P19 về chấp nhận bản thân).
• Satya^* (Chân thật): Thực hành Satya là nói sự thật, nhưng luôn với lòng từ bi và sự thấu hiểu, không gây tổn thương không cần thiết.
• Asteya (Không trộm cắp), Brahmacharya^* (Tiết chế), Aparigraha^* (Không tham lam): Các nguyên tắc này giúp giảm bám chấp vào vật chất và dục vọng, từ đó mở rộng không gian trong trái tim cho tình yêu thương.
• Santosha (Tri túc): Hài lòng với những gì mình có, giảm sự ganh tị và so sánh với người khác. Khi chúng ta tri túc, chúng ta dễ dàng yêu thương và chúc phúc cho người khác hơn, thay vì cảm thấy thiếu thốn hay cạnh tranh.

Sống tỉnh thức (Mindfulness) và Chánh niệm

Chánh niệm (Mindfulness) là khả năng chú tâm hoàn toàn vào hiện tại, quan sát mọi suy nghĩ, cảm xúc và cảm giác mà không phán xét. Sống tỉnh thức giúp chúng ta nhận diện những cảm xúc tiêu cực (như giận dữ, sợ hãi, phán xét) khi chúng phát sinh, và thay vì phản ứng tự động, chúng ta học cách chuyển hóa chúng bằng lòng từ bi và sự thấu hiểu. Sống tỉnh thức cũng giúp chúng ta hiện diện trọn vẹn trong các mối quan hệ, lắng nghe sâu sắc, thấu hiểu người khác mà không bị chi phối bởi những định kiến hay phản ứng tự động. Khi chúng ta thực sự hiện diện, chúng ta có thể kết nối với người khác ở một cấp độ sâu sắc hơn, từ đó tình yêu thương tự nhiên được bộc lộ.

ĐỌC THÊM: MINDFULNESS LÀ GÌ? LÀM THẾ NÀO ĐỂ THỰC HÀNH MINDFULNESS TRONG CUỘC SỐNG HÀNG NGÀY?

Lợi ích thực tiễn của sự “Lan tỏa yêu thương”

Khi chúng ta thực sự thấu hiểu và trải nghiệm sự “lan tỏa yêu thương” từ trái tim, những lợi ích thực tiễn mà nó mang lại cho cuộc sống hàng ngày là vô cùng to lớn và sâu sắc. Đây không chỉ là những cảm giác thoáng qua mà là sự thay đổi bền vững trong nhận thức và cách chúng ta tương tác với thế giới:

• Bình an nội tại và hạnh phúc chân thật: Khi trái tim tràn đầy yêu thương, tâm trí sẽ ít bị quấy nhiễu bởi những cảm xúc tiêu cực như giận dữ, oán hận, hay sợ hãi. Thay vào đó, một không gian rộng lớn của sự bình an sâu sắc sẽ hiện hữu. Đây là niềm bình an không phụ thuộc vào hoàn cảnh bên ngoài, không bị lay chuyển bởi những biến động của cuộc sống. Nó là nền tảng vững chắc cho niềm hạnh phúc chân thật (liên kết với P17 về hạnh phúc và P18 về bình an), một trạng thái viên mãn tự tại luôn có sẵn bên trong chúng ta.
• Cải thiện mọi mối quan hệ: Tình yêu thương vô điều kiện có sức mạnh phi thường để phá vỡ những rào cản, định kiến và sự hiểu lầm trong các mối quan hệ. Khi chúng ta tiếp cận người khác bằng lòng từ bi và sự thấu hiểu, chúng ta xây dựng những mối quan hệ bền vững, chân thật và hòa hợp hơn với gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và cộng đồng. Nó giúp chúng ta kết nối sâu sắc hơn với mọi người xung quanh, tạo ra một mạng lưới hỗ trợ và yêu thương lẫn nhau.

ĐỌC THÊM: ỨNG DỤNG LUẬT TƯƠNG SINH TƯƠNG KHẮC TRONG CUỘC SỐNG: CHÌA KHÓA CHO MỌI MỐI QUAN HỆ

• Nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần: Khoa học hiện đại đã chứng minh mối liên hệ chặt chẽ giữa lòng từ bi, yêu thương và sức khỏe. Việc thực hành lòng từ bi và yêu thương giúp giảm đáng kể mức độ căng thẳng, lo âu và trầm cảm. Điều này kéo theo những lợi ích về thể chất như cải thiện hệ miễn dịch, chất lượng giấc ngủ tốt hơn, và tăng cường năng lượng tích cực. Một trái tim yêu thương không chỉ là một trái tim khỏe mạnh về mặt cảm xúc mà còn góp phần vào sức khỏe tổng thể của cơ thể.
• Sống có mục đích và ý nghĩa sâu sắc hơn: Khi sống vì tình yêu thương và sự phục vụ, cuộc sống trở nên có giá trị và viên mãn hơn. Niềm hạnh phúc không còn chỉ là của riêng mình mà là sự sẻ chia, đóng góp, mang lại một mục đích sống cao cả và ý nghĩa. Chúng ta nhận ra rằng hạnh phúc lớn nhất không phải là nhận về mà là cho đi, không phải là tích lũy mà là sẻ chia. Điều này thúc đẩy chúng ta hành động vì lợi ích chung, tạo ra một cuộc đời có ý nghĩa sâu sắc (liên kết với P17 về mục đích sống).
• Tạo ra sự thay đổi tích cực trong cộng đồng và thế giới: Năng lượng yêu thương lan tỏa có sức mạnh phi thường để truyền cảm hứng và tạo ra những tác động tích cực lớn lao. Dù là những hành động nhỏ nhất – một lời nói tử tế, một cử chỉ giúp đỡ, một sự lắng nghe chân thành – chúng có thể tạo ra hiệu ứng domino tích cực, lan tỏa từ người này sang người khác. Bằng cách nuôi dưỡng và lan tỏa tình yêu thương, mỗi chúng ta đều góp phần xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn, nhân ái hơn, nơi sự kết nối và lòng trắc ẩn được đề cao.

Kết luận

“Lan tỏa yêu thương” từ trái tim một Yogi không phải là sự yếu đuối hay cảm xúc hời hớt, mà là bản chất vốn có của Bản ngã chân thật (Atman), được nuôi dưỡng thông qua thực hành Metta và Karuna. Đó là sự xóa bỏ ranh giới “tôi” và “người khác”, là một sức mạnh chuyển hóa và chữa lành, giúp chúng ta sống hài hòa với Dharma và nhân quả. Đây là đỉnh cao và là kết quả tự nhiên của toàn bộ hành trình Yoga.

Trong suốt series “Sự thật ẩn sau…”, chúng ta đã cùng nhau đi một hành trình dài, từ việc khám phá bản thân, tìm thấy bình yên nội tại, hòa mình vào vũ trụ, trải nghiệm niềm hạnh phúc đích thực, học cách chấp nhận chính mình, và cuối cùng là lan tỏa tình yêu thương. Mỗi phần đều là một mảnh ghép quý giá, giúp bạn xây dựng một bức tranh toàn diện và chân thực về Yoga như một con đường sống, một triết lý sống, chứ không chỉ là tập luyện thể chất.

Sự “lan tỏa yêu thương” chính là đỉnh cao, là kết quả tự nhiên của việc thấu hiểu và thực hành các nguyên lý Yoga đã được trình bày trong toàn bộ series. Khi chúng ta kết nối sâu sắc với bản chất yêu thương của mình, chúng ta có thể sống một cuộc đời trọn vẹn, ý nghĩa và mang lại giá trị cho thế giới.

Hành trình Yoga là vô tận, là một con đường khám phá và phát triển không ngừng. Mỗi người trong chúng ta đều có tiềm năng trở thành một Yogi, một người lan tỏa yêu thương, bình an và hạnh phúc đến thế giới xung quanh. Hãy tiếp tục thực hành, tiếp tục khám phá và biến những kiến thức đã học thành trải nghiệm sống động trong đời sống hàng ngày của bạn.

Bạn đã học được điều gì ý nghĩa nhất từ series “Sự thật ẩn sau…”? Điều gì đã thay đổi trong bạn sau hành trình này? Hãy chia sẻ câu chuyện và suy nghĩ của bạn về toàn bộ series trong phần bình luận bên dưới nhé! Chúng tôi rất mong được lắng nghe những trải nghiệm và sự chuyển hóa của bạn.

Hành trình Yoga không dừng lại ở đây. Mời bạn khám phá các khóa học chuyên sâu, workshop, hoặc các tài nguyên khác trên website của chúng tôi để tiếp tục hành trình Yoga của mình.

Để không bỏ lỡ những kiến thức Yoga hữu ích, các sự kiện đặc biệt và các khóa học sắp tới, hãy đăng ký nhận bản tin của chúng tôi hoặc tham gia cộng đồng Yogaismylife ngay hôm nay! Cùng nhau, chúng ta sẽ tiếp tục hành trình sống tỉnh thức và an lạc.